Een frisse wind – de positieve invloed van landschapsarchitectuur in de geestelijke gezondheidszorg

De positieve impact van buitenlucht op mentale gezondheid wordt steeds breder erkend, maar botst in de forensische context vaak met strikte veiligheidseisen. Daarom werd een specifieke ontwerpbenadering ontwikkeld, waarin de relatie tussen landschap en architectuur, toegang tot natuur en activity-based programmering centraal staan.

De landschapsarchitectuur is volledig geïntegreerd in het bouwkundig concept en benut de topografie optimaal. Tien eenheden zijn verbonden via een centraal scharnierpunt met groepsactiviteiten. Door het volume vorm te geven als “handen” ontstaan vier kleinere clusters van 20 tot 30 bedden, met kamers die uitkijken op open groenruimtes en functioneren op schaal van de patiënt.

De beslotenheid van het instituut wordt verzacht door weidse zichten. Buitenruimtes variëren van glooiende tuinen tot patio’s en terrassen, telkens afgestemd op veiligheidsniveaus. Een ruim voorplein aan de stadszijde vangt alle mobiliteit op en creëert een schakel tussen instituut en stad, met ruimte om te wachten, ontmoeten, pauzeren en lunchen.

In nauwe samenwerking met de verzorgers werd het programma van de buitenruimtes afgestemd op het genezingsproces. Via een participatieve aanpak, met presentaties, werkgroepen en workshops, werden behoeften getoetst en verfijnd.

Het resultaat is een rijk palet aan buitenruimtes dat patiënten opnieuw in contact brengt met de buitenwereld: open tuinen, moestuinen, patio’s, eetruimtes, sportterreinen en buitenruimtes voor therapie, direct verbonden met ergotherapieruimtes in het gebouw.

De kernambitie is patiënten binnen een veilige perimeter zoveel mogelijk autonomie te geven, met therapeutisch effect én een lagere werkdruk voor zorgverleners. Gedeelde voorzieningen en een logistiek op schaal van de instelling ondersteunen dit.

Veiligheid richt zich op het snel detecteren en vertragen van agressie, via beschermingszones volgens risico en een transparante architectuur die zowel uitzicht op het landschap als goed zicht voor zorgteams biedt. Royale circulatieruimtes, open naar het groen, versterken deze toezichtlogica. Interactieve wandelpaden en een activity-based ontwerp maken de dynamiek van het therapeutische proces ruimtelijk leesbaar: bovenliggende units geven toegang tot overdekte gemeenschappelijke ruimten en patio’s, gelijkvloerse units tot tuinen en parklandschappen. Zo ontstaat, binnen duidelijke grenzen, een reeks naadloos verbonden ruimtes waar patiënten vrij kunnen bewegen, tot rust komen en reflecteren.

Met landschap en architectuur willen we een positieve impact hebben op zowel de omgeving als het welzijn van de gebruikers. We passen daarom een holistische benadering toe op mentale gezondheidszorg waar landschapsontwerp en een activity-based aanpak samenkomen om het therapeutische proces te ondersteunen en patiënten stap voor stap te laten rehabiliteren.